Nafaka türleri, nafaka nasıl belirlenir ve süresiz nafaka kalktı mı?

Kısa cevap

Nafaka, bir kişinin geçimini sağlayamayan eşine, çocuğuna ya da yakınına mahkeme kararıyla yaptığı düzenli ödemedir. Miktarı kanunda bir oran olarak yazılı değildir; hâkim, alacaklının ihtiyacını ve yükümlünün mali gücünü birlikte değerlendirerek belirler. Koşullar değişirse nafaka artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir.

Ödenmeyen nafaka ilamlı icra takibiyle tahsil edilir; ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İcra ve İflas Kanunu m. 344). Süresiz nafaka tartışması ise yalnızca yoksulluk nafakasıyla ilgilidir; iştirak nafakası ve tedbir nafakası bu tartışmanın dışındadır.

Nafaka türleri nelerdir?

Tedbir nafakası: boşanma davası sürerken

Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir nafakası bu önlemlerin en sık görülenidir ve dava boyunca, karar kesinleşinceye kadar ödenir.

“Boşanma davası olmadan nafaka alınır mı?” sorusunun cevabı da buradadır: Ortak hayat nedeniyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, ayrı yaşama hakkını kullanabilir ve hâkimden diğer eşin parasal katkısına karar verilmesini isteyebilir (TMK m. 197). Bu durumda boşanma davası açmadan da tedbir nafakası istenebilir.

İştirak nafakası: çocuk için ödenen nafaka

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Bu katkı iştirak nafakasıdır. Miktar, çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; çocuğun kendi gelirleri de göz önünde tutulur. Nafaka her ay peşin ödenir (TMK m. 330).

İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin olunca, yani 18 yaşını doldurunca sona erer. Ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk, anne ve babasından eğitimi sona erinceye kadar bakım isteyebilir (TMK m. 328); ancak bu talep artık çocuğun kendisi tarafından ayrı bir dava ile ileri sürülür. Velayeti alan ebeveynin yeniden evlenmesi iştirak nafakasını kendiliğinden sona erdirmez.

Yoksulluk nafakası: şartları nelerdir?

TMK 175. madde uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması gerekmez. Yoksulluk nafakası talebe bağlıdır; hâkim kendiliğinden hükmetmez.

• Boşanma sonucunda talep eden eşin yoksulluğa düşecek olması (çalışıyor olmak tek başına engel değildir; gelirin temel ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığına bakılır)
• Talep eden eşin kusurunun diğerinden daha ağır olmaması
• Nafakanın ya boşanma davasında ya da boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenmesi (TMK m. 178)

Yoksulluk nafakası toptan ya da aylık irat biçiminde ödenebilir. İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176).

Süresiz nafaka kalktı mı? 2026'daki güncel durum

Anayasa Mahkemesi, Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin itiraz başvurusu üzerine verdiği 4 Haziran 2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK 175. maddesinin birinci fıkrasındaki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa'ya aykırı bularak oy çokluğuyla iptal etti. Karar 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Mahkeme, kanun boşluğu doğmaması için iptal hükmünün yayımdan başlayarak dokuz ay sonra, yani 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girmesine karar verdi. Buna göre:

• Bugün itibarıyla TMK 175. madde mevcut hâliyle yürürlüktedir ve mahkemeler yoksulluk nafakasına bu metne göre karar vermeye devam eder.
• Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmadı; iptal edilen yalnızca “süresiz olarak” ibaresidir.
• Var olan nafaka kararları bu kararla kendiliğinden sona ermez. Nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için bugün de TMK 176'daki sebeplere dayanan bir dava gerekir.
• Kanun koyucunun 30 Haziran 2027'ye kadar yeni bir düzenleme yapması bekleniyor. Basında “13. Yargı Paketi” adıyla yer alan ve nafaka süresine sınır getirmesi beklenen bir kanun teklifine ilişkin haberler var; ancak 14 Ekim 2026 itibarıyla kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiş bir nafaka kanunu bulunmuyor.

“Nafaka kalktı”, “nafaka süresi evlilik süresinin yarısı oldu” gibi haberler, henüz kanunlaşmamış taslaklara dayanıyor. Bir kanun yürürlüğe girmeden nafaka ödemesini kesmek icra takibi ve tazyik hapsi riskini doğurur. Nafakanın kaldırılması ya da azaltılması ancak mahkeme kararıyla mümkündür. Bu bölümü yeni bir düzenleme yürürlüğe girdiğinde güncelleyeceğiz.

Nafaka ne kadar? Nafaka neye göre belirlenir?

“Nafaka maaşın yüzde kaçı” sorusunun kanunda bir karşılığı yoktur; sabit bir oran ya da asgari tutar belirlenmemiştir. Nafaka hesaplama araçlarının sonuçları da yalnızca fikir verir, mahkemeyi bağlamaz. Hâkim somut dosyada genellikle şunlara bakar:

• Alacaklının (eşin ya da çocuğun) zorunlu ihtiyaçları: barınma, beslenme, eğitim, sağlık
• Yükümlünün geliri, malvarlığı, bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler
• Tarafların evlilik süresindeki yaşam düzeyi ve sosyal durumları
• Talep eden eşin çalışma imkânı ve geliri
• Yoksulluk nafakasında tarafların kusur durumu

Tarafların gelirleri genellikle SGK kayıtları, maaş bordroları, tapu ve araç kayıtları ile sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla tespit edilir. Bu nedenle gelirinizi ve giderlerinizi gösteren belgeleri dava öncesinde düzenli tutmak sonucu doğrudan etkiler.

Nafaka artırım, azaltım ve kaldırma davası

Tarafların mali durumları değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m. 176, 331). Hâkim, istem hâlinde, nafakanın gelecek yıllarda ne oranda artacağını baştan karara bağlayabilir; uygulamada bu genellikle TÜİK'in açıkladığı bir fiyat endeksine (ÜFE veya TÜFE) bağlanır. Kararda böyle bir artış hükmü yoksa ya da artış ihtiyacı karşılamıyorsa nafaka artırım davası açılır.

• Artırım: Çocuğun okula başlaması, sağlık giderlerinin artması, yükümlünün gelirinin yükselmesi gibi değişiklikler gerekçe olabilir. Belirli bir yıl aralığı şartı yoktur; önemli olan koşulların değişmiş olmasıdır.
• Azaltım: Yükümlünün gelirinin ciddi biçimde düşmesi, işsiz kalması veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin artması gerekçe olabilir.
• Kaldırma: Yoksulluk nafakasında alacaklının yeniden evlenmesi ve taraflardan birinin ölümü nafakayı kendiliğinden sona erdirir. Fiilen evli gibi yaşama, düzenli ve yeterli bir gelir elde edilmesi ya da haysiyetsiz hayat sürülmesi ise kaldırma davasıyla ileri sürülür.

Nafaka davaları, boşanma davası gibi aile mahkemesinde görülür. Nafaka kendiliğinden azalmaz ya da kalkmaz; yükümlü, mahkeme kararı olmadan ödemeyi kesemez.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Nafaka kararı bir ilam niteliğindedir; ödenmeyen nafaka için icra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılır. İcra ve İflas Kanunu'na göre nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemez (m. 36); bu nedenle nafaka alacakları uygulamada karar kesinleşmeden de takibe konulabilir. Takipte borçlunun maaşına, banka hesaplarına ve mallarına haciz konulabilir.

Bunun yanında İİK 344. madde uyarınca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır: borçlu hapis başladıktan sonra borcu öderse tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.

Tazyik hapsi için şikâyet süresi, nafakanın ödenmediğinin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde ödememe tarihinden itibaren bir yıldır (İİK m. 347). Şikâyet, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine yapılır. Şikâyet süresi kaçsa da birikmiş nafaka alacağı icra yoluyla tahsil edilebilir.

Nafaka davası nasıl açılır?

1. Talebin türünü belirleyin: Boşanma davası içinde mi (tedbir, iştirak, yoksulluk), boşanmadan sonra ayrı bir dava olarak mı (yoksulluk nafakası için bir yıllık süreye dikkat), yoksa artırım ya da kaldırma davası mı?
2. Belgeleri toplayın: Gelir belgeleri, çocuğun okul ve sağlık giderleri, kira sözleşmesi, varsa önceki nafaka kararı.
3. Dilekçeyi aile mahkemesine verin: Dilekçede istenen nafaka miktarı ve gerekçesi gösterilir; harç ve gider avansı yatırılır.
4. Sosyal ve ekonomik durum araştırması: Mahkeme, tarafların gelir ve yaşam koşullarını kolluk aracılığıyla araştırtır; tanık dinlenebilir.
5. Karar ve icra: Karar sonrası ödeme yapılmazsa ilamlı icra takibi başlatılabilir.

Boşanma süreciyle ilgili genel adımlar için boşanma davası nasıl açılır rehberimize, dava masrafları ve avukatlık ücretinin nasıl belirlendiği için avukatlık ücreti rehberimize bakabilirsiniz.

Nafaka, aylarca ya da yıllarca süren bir yükümlülük olduğu için baştan doğru miktarda ve uygulanabilir biçimde belirlenmesi önemlidir. Mevcut bir nafaka kararının artırılması, azaltılması veya kaldırılması ya da ödenmeyen nafakanın takibi konusunda durumunuzu değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Aile ve boşanma hukuku sayfamızda bu alandaki çalışmalarımızı bulabilirsiniz.