Boşanma davası nasıl açılır? Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, süre ve masraflar

Kısa cevap

Türkiye'de boşanma yalnızca mahkeme kararıyla olur; noterde ya da nüfus müdürlüğünde boşanılamaz. Davayı açmak için aile mahkemesine (aile mahkemesi olmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesine) bir dava dilekçesi verilir, harç ve gider avansı yatırılır. Üsküdar, Kadıköy, Ataşehir, Ümraniye, Maltepe, Kartal ve Pendik gibi Anadolu yakası ilçelerinde oturanların davaları Kartal'daki İstanbul Anadolu Adliyesi'nde görülür.

Hangi yolun izleneceğini belirleyen soru şudur: eşler hem boşanmada hem de nafaka, velayet, mal paylaşımı ve tazminat gibi sonuçlarda anlaşabiliyor mu? Anlaşabiliyorsa anlaşmalı boşanma, anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma davası açılır.

Anlaşmalı boşanma mı, çekişmeli boşanma mı?

Anlaşmalı boşanma Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenir. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da birinin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi gerekir. Hâkim tarafları duruşmada bizzat dinler, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve protokoldeki mali düzenlemeleri ve çocuklarla ilgili hükümleri uygun bulursa boşanmaya karar verir.

Çekişmeli boşanmada ise davacı, kanunda sayılan bir boşanma sebebini ispat etmek zorundadır. Uygulamada en sık dayanılan sebep evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (TMK m. 166/1; halk arasında şiddetli geçimsizlik). Bunun yanında zina (m. 161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164) ve akıl hastalığı (m. 165) özel boşanma sebepleridir.

Çekişmeli olarak açılan bir dava, eşler sonradan anlaşırsa anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Bu, uygulamada sık görülen ve süreyi belirgin biçimde kısaltan bir yoldur.

Boşanma davası nerede açılır?

TMK 168. madde uyarınca boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Yani eşler ayrı şehirlerde yaşıyorsa dava, davacının kendi yerleşim yerinde de açılabilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. İstanbul'un Anadolu yakasında aile mahkemeleri İstanbul Anadolu Adliyesi'nde (Kartal) toplanmıştır; dilekçe adliyedeki tevzi (dağıtım) bürosuna verilir ya da e-imza ile UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik olarak gönderilir. Adliyeye ulaşım ve birimler için Anadolu Adliyesi rehberimize bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma protokolü neleri içermeli?

Protokol, anlaşmalı boşanmanın omurgasıdır. Hâkim protokolü onaylarsa hükümleri boşanma kararının parçası olur ve sonradan icra yoluyla uygulanabilir. Belirsiz ya da eksik yazılmış bir protokol, boşanmadan sonra yeni davalara yol açabilir. Protokolde genellikle şu konular düzenlenir:

• Çocukların velayeti ve velayet kendisine verilmeyen ebeveynle kişisel ilişki (görüşme günleri, bayramlar, yaz tatili)
• İştirak nafakası: miktarı, ödeme günü ve hesabı, her yıl hangi oranda artacağı
• Yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği; edilmiyorsa bundan açıkça vazgeçildiği
• Mal paylaşımı: ev, araç, banka hesapları, borçlar, ev eşyası; katılma alacağı ve diğer mal rejimi taleplerinden karşılıklı feragat edilip edilmediği
• Maddi ve manevi tazminat talepleri ya da bunlardan feragat
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti konusunda tarafların tutumu

Hâkim, tarafların ve çocukların yararını gözeterek protokolde değişiklik isteyebilir. Değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir. İnternetteki hazır protokol örnekleri, sizin ailenizin durumunu ve ileride doğabilecek sorunları öngörmez; bu nedenle protokolü imzalamadan önce her maddenin ne anlama geldiğini bilmek önemlidir.

Boşanma davası nasıl açılır: adım adım

1. Yolun belirlenmesi: Anlaşma var mı, yoksa hangi boşanma sebebine dayanılacak? Çekişmeli davada deliller (tanıklar, mesajlar, belgeler) önceden toplanır.
2. Dilekçe ve protokol: Anlaşmalı boşanmada dilekçeye eşlerin imzaladığı protokol eklenir. Çekişmeli boşanmada dilekçede olaylar, boşanma sebebi, talepler (velayet, nafaka, tazminat) ve deliller gösterilir.
3. Harç ve gider avansı: Dava açılırken başvuru ve peşin harç ile tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır.
4. Tebligat ve cevap: Çekişmeli davada dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir; cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle dilekçeler aşaması tamamlanır.
5. Duruşmalar: Anlaşmalı boşanmada eşler duruşmada hazır bulunup protokolü sözlü olarak teyit eder. Çekişmeli davada ön inceleme duruşması, ardından tanıkların dinlendiği ve gerekirse sosyal inceleme raporunun alındığı tahkikat duruşmaları yapılır.
6. Karar ve kesinleşme: Karar taraflara tebliğ edilir. İstinaf süresi tebliğden itibaren iki haftadır; süre geçer ya da taraflar istinaftan feragat ederse karar kesinleşir ve nüfus kaydına işlenir.

Avukat tutmak zorunlu değildir; boşanma davası avukatsız da açılabilir. Ancak çekişmeli davada dilekçede bildirilmeyen olaylar ve deliller sonradan çoğu zaman ileri sürülemez. Ayrıca boşanmaya bağlı nafaka ve tazminat taleplerinde TMK 178. maddedeki bir yıllık zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işler.

Boşanma davası ne kadar sürer?

Süreyi belirleyen başlıca etkenler davanın türü, mahkemenin iş yükü, tebligatların ne kadar sürede yapıldığı, tanık sayısı ve kararın istinaf ya da temyize götürülüp götürülmediğidir. Aşağıdaki aralıklar genel bir fikir vermek içindir; somut dosyaya göre değişir.

• Anlaşmalı boşanma: Dava açıldıktan sonra duruşma günü verilmesi genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürer; duruşmada karar çoğu zaman aynı gün açıklanır. Taraflar istinaftan feragat ederse karar kısa sürede kesinleşebilir.
• Çekişmeli boşanma: Dilekçeler aşaması, ön inceleme ve tahkikat nedeniyle ilk derece mahkemesindeki yargılama çoğu zaman bir ile iki yıl arasında sürer. Çocukların velayeti tartışmalıysa sosyal inceleme raporu süreyi uzatabilir.
• İstinaf ve temyiz: Karar bölge adliye mahkemesine (istinaf), oradan Yargıtay'a (temyiz) taşınırsa toplam süre birkaç yıla çıkabilir.

Adli tatil (her yıl 20 Temmuz–31 Ağustos) sırasında boşanma davalarının duruşmaları kural olarak yapılmaz; nafaka gibi bazı işler adli tatilde de görülebilir. Anlaşmalı boşanma için adli tatil öncesinde duruşma günü almak bu nedenle süreyi etkileyebilir.

Boşanma davası masrafları ve avukatlık ücreti

Boşanma davası maktu harca tabidir; yani harç, talep edilen nafaka veya tazminat miktarına göre değil, sabit bir tutar olarak alınır. Harç tutarları her yıl Harçlar Kanunu tarifelerinin güncellenmesiyle, gider avansı ise Adalet Bakanlığı'nın yıllık Gider Avansı Tarifesi ile belirlenir. Güncel tutarı adliyenin ön bürosundan ya da UYAP üzerinden öğrenebilirsiniz.

Çekişmeli davada bunlara tanık, bilirkişi ve sosyal inceleme (pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı) giderleri eklenebilir. Mal paylaşımı ayrı bir dava olarak açılırsa bu dava nispi harca tabidir, yani talep edilen değer üzerinden hesaplanır. Davayı kaybeden taraf, kural olarak yargılama giderlerini ve karşı tarafın avukatı için mahkemece belirlenen vekâlet ücretini öder.

Avukatlık ücreti, avukat ile müvekkil arasındaki yazılı sözleşmeyle belirlenir (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 163–164). Ücret, Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında olamaz; işin niteliği, dosyanın çekişmeli olup olmadığı, mal paylaşımı veya velayet gibi ek taleplerin bulunup bulunmadığı ücreti etkiler. Ayrıntılar için avukatlık ücreti ve vekâlet ücreti rehberimize bakabilirsiniz. Mali durumu dava masraflarını karşılamaya yetmeyenler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki adli yardımdan ve baroların adli yardım bürolarından yararlanmak için başvurabilir.

Boşanma davası için gerekli evraklar

Nüfus ve adres bilgileri UYAP üzerinden mahkemece görülebildiği için çoğu evrakın aslı istenmez; ancak hazırlık aşamasında aşağıdakilerin elinizde olması işinizi kolaylaştırır:

• Kimlik kartı ve (avukatla ilerlenecekse) boşanma davası için özel yetki içeren vekâletname
• Anlaşmalı boşanmada eşlerin imzaladığı protokol
• Gelirinizi ve karşı tarafın gelirini gösteren belgeler: maaş bordrosu, SGK kaydı, vergi levhası, kira geliri
• Ev, araç ve diğer mallara ait tapu, ruhsat, kredi ve banka belgeleri
• Çocukların okul, sağlık ve giderlerine ilişkin belgeler
• Çekişmeli davada: tanıkların ad ve adresleri, mesajlar, e-postalar, fotoğraflar, varsa darp raporu veya koruma kararı

Velayet, nafaka ve mal paylaşımı

Velayet: Mahkeme, velayeti çocuğun üstün yararına göre belirler; çocuğun yaşı, bugüne kadar kimin bakımında olduğu, ebeveynlerin koşulları ve idrak çağındaki çocuğun görüşü değerlendirilir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur (TMK m. 182).

Nafaka: Dava sürerken tedbir nafakası, boşanmadan sonra çocuk için iştirak nafakası ve koşulları varsa eş için yoksulluk nafakası istenebilir. Yoksulluk nafakasının süresine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararı ve türlerin ayrıntısı için nafaka türleri ve nafaka davası rehberimize bakabilirsiniz.

Mal paylaşımı: 1 Ocak 2002'den sonra evlenenlerde ve başka bir rejim seçmemiş eşlerde kanuni mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Evlilik süresince edinilen mallar kural olarak yarı yarıya paylaşılır; evlilikten önceki mallar, miras ve bağış yoluyla gelenler kişisel mal sayılır. Mal rejiminin tasfiyesi boşanma davası içinde ya da boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile istenebilir.

Boşanma, kişisel ve mali sonuçları uzun yıllar süren bir karardır. Dava açmadan önce seçeneklerinizi, protokolün içeriğini ya da çekişmeli davada hangi delillere ihtiyaç duyulacağını değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz; aile ve boşanma hukuku sayfamızda da bu alandaki çalışmalarımızı bulabilirsiniz.