Borçlar hukuku ve alacak davaları
Verdiğiniz borcu geri alamıyor, senedi ödenmeyen ya da size ihtarname gelen bir kişiyseniz; süreleri ve izlenecek yolu birlikte belirliyoruz.
Borçlar hukuku, iki kişi arasındaki borç ilişkisini düzenler: borcun nereden doğduğunu (sözleşme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme), nasıl ve ne zaman ödeneceğini, ödenmezse alacaklının hangi haklara sahip olduğunu. Temel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'dur (TBK). Elden verilen borç para, ödenmeyen senet, kefil olunan kredi ya da yanlışlıkla yapılan bir havale bu alanın günlük konularıdır.
Alacağın tahsilinde iki ana yol vardır: icra takibi ve alacak davası. Elinde bono veya çek gibi bir kambiyo senedi ya da borçlunun imzasını taşıyan açık bir belge olan alacaklı çoğu zaman doğrudan icra takibiyle başlar; borcun varlığı veya miktarı tartışmalıysa alacak davası daha uygun olabilir. Takibe itiraz edilirse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67).
Bu alanda en sık hak kaybı zamanaşımından doğar. Genel zamanaşımı süresi on yıldır (TBK m.146); kira bedelleri, faizler ve dönemsel edimler gibi bazı alacaklar beş yılda (TBK m.147), haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeden doğan talepler ise öğrenmeden itibaren iki yılda ve her halde on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.72, m.82). Bono ve çekin süreleri çok daha kısadır. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz; borçlunun bunu ileri sürmesi gerekir (TBK m.161).
Büromuz alacaklı tarafta ihtarname, icra takibi ve alacak davası süreçlerini; borçlu tarafta ihtara cevap, takibe itiraz ve menfi tespit davalarını yürütüyor. Ticari alacaklar için Ticaret ve Şirketler Hukuku, sözleşmenin kendisine ilişkin sorunlar (fesih, cezai şart) için Sözleşmeler Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Hangi durumlarda başvurulur
- Bir yakınınıza ya da tanıdığınıza borç para verdiniz ve geri ödenmiyor.
- Elinizde ödenmeyen bir borç senedi, bono veya karşılıksız çıkan bir çek var.
- Size noterden ihtarname geldi ve ne yapmanız gerektiğini bilmiyorsunuz.
- Hakkınızda kambiyo senedine dayalı bir icra takibi başlatıldı ve itiraz süresi işliyor.
- Birinin kredisine ya da kira sözleşmesine kefil oldunuz ve borç sizden isteniyor.
- Yanlış hesaba para gönderdiniz ya da geçersiz bir sözleşme nedeniyle yaptığınız ödemeyi geri almak istiyorsunuz.
- Eski bir alacağın ya da borcun zamanaşımına uğrayıp uğramadığını öğrenmek istiyorsunuz.
Süreç nasıl işler
- 01
Alacağın ve sürelerin tespiti
Borcun kaynağını, belgelerini ve zamanaşımı durumunu inceleriz. Bono, çek veya icra takibi varsa işleyen kısa süreleri ilk iş olarak belirleriz.
- 02
İhtarname
Vadesi belirli olmayan borçlarda borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117). Ödeme için makul süre veren, delil niteliği taşıyan bir ihtarname hazırlar ve noter aracılığıyla göndeririz.
- 03
Yol seçimi: takip mi dava mı
Belgenin türüne ve borçlunun olası itirazına göre icra takibi, alacak davası veya ihtiyati haciz yollarından hangisinin uygun olduğunu, maliyet ve süreleriyle birlikte anlatırız.
- 04
Arabuluculuk
Alacak ticari nitelikteyse ya da tüketici veya kira ilişkisinden doğuyorsa dava öncesi arabuluculuk zorunlu olabilir; bu durumda başvuruyu yapar ve toplantılarda sizi temsil ederiz.
- 05
Dava ve ispat
Davada sözleşme, senet, banka kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanlarıyla alacağı ispat ederiz. Belirli tutarın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı gerektiğinden delil durumunu önceden değerlendiririz.
- 06
Tahsil veya sulh
Karar sonrasında ilamlı icra yoluyla tahsili sürdürürüz. Taraflar uzlaşırsa ödeme planı içeren sulh ve ibra sözleşmesini hazırlarız.
Bu alanda sunulan hizmetler
- Borç para, senet ve çek alacaklarının tahsili01
- Alacak davası, itirazın iptali ve menfi tespit davaları02
- Kambiyo senedine dayalı takiplerde borca ve imzaya itiraz03
- İhtarname hazırlanması ve gelen ihtarnamelere cevap04
- Kefalet sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar05
- Sebepsiz zenginleşme ve yanlış havale iadesi talepleri06
- Haksız fiilden doğan tazminat talepleri07
- Temerrüt faizi, zamanaşımı ve ifa uyuşmazlıkları08
- Sulh, ibra ve ödeme planı sözleşmeleri09
Görüşmeye getirmeniz faydalı belgeler
- Borç senedi, bono, çek veya borcu gösteren diğer belgeler (asılları)
- Banka dekontları, havale/EFT kayıtları ve hesap ekstreleri
- Taraflar arasındaki sözleşme, protokol veya kefalet belgesi
- Mesajlaşmalar, e-postalar ve borcun kabul edildiği yazışmalar
- Gönderilen veya alınan ihtarnameler ve tebliğ belgeleri
- Varsa icra dosyası numarası, ödeme emri ve tebliğ tarihi
- Tanıklık yapabilecek kişilerin bilgileri
Ücret ve masraflar nasıl belirlenir
Avukatlık ücreti, işin türüne göre (ihtarname, icra takibi, alacak davası, itiraz) yazılı bir ücret sözleşmesiyle belirlenir. Ücret, Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl güncellediği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) altında olamaz; alacak tutarına bağlı oransal ücret kararlaştırılırsa Avukatlık Kanunu m.164'teki sınırlar uygulanır. Hangi aşamaların ücrete dahil olduğunu baştan yazılı olarak belirleriz.
Alacak davasında dava değeri üzerinden nispi harç ve gider avansı peşin yatırılır; icra takibinde de harç ve tebligat masrafları doğar. Noter ihtarnamesinin ücreti noterlik ücret tarifesine göre ayrıca ödenir. Arabuluculuk zorunlu olan uyuşmazlıklarda anlaşma sağlanamazsa ilk iki saatlik ücret devletçe karşılanıp yargılama giderine eklenir. Davayı kaybeden taraf yargılama giderlerini ve karşı tarafın vekâlet ücretini öder; haksız çıkan itiraz veya takip halinde ayrıca icra inkâr ya da kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir (İİK m.67).
Sık sorulan sorular
Alacak davası nasıl açılır ve hangi mahkemede?
Alacak davası, alacağın kaynağını ve tutarını açıklayan bir dava dilekçesiyle, harç ve gider avansı yatırılarak açılır. Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; uyuşmazlık ticari ise asliye ticaret, tüketici işlemiyse tüketici mahkemesi görevlidir. Dava kural olarak borçlunun yerleşim yerinde açılır; sözleşmeden doğan para alacaklarında, para borcu alacaklının yerleşim yerinde ödeneceğinden (TBK m.89) alacaklının yerleşim yerinde de açılabilir.
Alacak davası ne kadar sürer?
Süre; delillerin durumuna, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Senet ve banka kaydıyla ispatlanan basit bir alacak davası daha kısa sürebilirken, hesap uyuşmazlığı olan dosyalarda bilirkişi raporu ve itirazlar süreci uzatır. İlk derece kararından sonra istinaf ve temyiz aşamaları da toplam süreye eklenebilir.
Alacak davası mı açmalı, icra takibi mi başlatmalı?
Bono, çek veya borçlunun imzaladığı açık bir borç belgesi varsa icra takibi çoğu zaman daha hızlı bir başlangıçtır. Borçlu ilamsız takibe itiraz ederse takip durur; alacaklı bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir ve haklı çıkarsa alacağın en az yüzde yirmisi oranında icra inkâr tazminatı istenebilir (İİK m.67). Borcun varlığı veya miktarı baştan tartışmalıysa doğrudan alacak davası açmak gereksiz masrafı önleyebilir.
Alacak davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Uyuşmazlığa göre değişir. Ticari alacaklarda, tüketici işlemlerinden ve kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuk zorunludur; iş ilişkisinden doğan işçi alacaklarında da öyledir. İki kişi arasındaki borç para gibi ticari olmayan bir alacak için genel olarak zorunlu arabuluculuk yoktur, ancak taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. Arabuluculuk başvurusundan son tutanağa kadar zamanaşımı işlemez.
Borç zamanaşımı kaç yıl, nasıl kesilir?
Kanunda ayrı bir süre öngörülmemişse alacaklar on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.146); kira, faiz ve benzeri dönemsel alacaklar ile vekâlet ve eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklar için süre beş yıldır (TBK m.147). Borçlunun borcu kabul etmesi, kısmi ödeme veya faiz ödemesi, alacaklının dava açması ya da icra takibi başlatması zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar (TBK m.154, m.156). Zamanaşımı dolmuş bir borç kendiliğinden ortadan kalkmaz; borçlu bunu ileri sürmezse hâkim dikkate almaz.
Borç senedi ödenmezse ne olur?
Senet bono niteliğindeyse alacaklı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir; borçlunun borca veya imzaya itiraz için tebliğden itibaren beş günü, ödeme için on günü vardır (İİK m.168). Bono niteliği taşımayan adi borç senedinde genel haciz yoluyla takip veya alacak davası yoluna gidilir. Bononun düzenleyenine karşı zamanaşımı vadeden itibaren üç yıl, çekte ise ibraz süresinin bitiminden itibaren altı aydır; bu süreler geçince kambiyo yolu kapanabilir.
İhtarname geldikten sonra ne olur?
İhtarname tek başına bir icra takibi veya mahkeme kararı değildir; haciz getirmez. Ancak borçluyu temerrüde düşürebilir, faiz işlemeye başlayabilir ve ileride açılacak bir davada delil olarak kullanılır. Cevap verme zorunluluğu çoğu durumda yoktur, ama talebe itiraz ediyorsanız bunu yazılı ve gerekçeli biçimde bildirmek, sonraki aşamalarda konumunuzu güçlendirir. Tacirler arasında ve fatura gibi bazı durumlarda kısa süreler işlediğinden ihtarnameyi aldığınız gün incelemek gerekir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her hukuki mesele kendine özgü koşullar içerir; somut durumunuz için görüşme talep ediniz.
Hukuki meselenizi paylaşın.
Randevu talebinizi iletin; en kısa sürede size dönüş yapalım. Acil durumlar için telefonla ulaşabilirsiniz.